Αφιέρωμα για την μάχη στο Ντομπρούζι.7/3/1949***7/3/2026
Η ζωή του παππού μου, Δημητρίου Παπαμιχαήλ, διασταυρώθηκε με τις πιο ταραγμένες και αιματηρές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Από το αλβανικό μέτωπο του 1940 έως τα βουνά του εμφυλίου, η πορεία του σφραγίστηκε από πίστη, αγώνα, τραυματισμό, διώξεις και καταδίκες. Πολέμησε αρχικά στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο και στη συνέχεια εντάχθηκε στις δυνάμεις του Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ), παραμένοντας στον ένοπλο αγώνα μέχρι το 1944. Με την αναζωπύρωση της σύγκρουσης κατά τον Ελληνικό Εμφύλιο, βρέθηκε στο Ιππικό υπό τις διαταγές του Γαζή, στην ομάδα του Παπανδρέου, συμμετέχοντας στην τελευταία και σκληρότερη αναμέτρηση της μονάδας.
Στη μάχη εκείνη τραυματίστηκε βαριά, δεχόμενος επτά σφαίρες στην κοιλιακή χώρα και στα γεννητικά όργανα, και εγκαταλείφθηκε στις όχθες του Πηνειού, με βεβαιότητα πως δεν θα επιζούσε. Ωστόσο, η μοίρα επεφύλασσε διαφορετική έκβαση: ένας αξιωματικός του εθνικού στρατού, που τον είχε υπό τις διαταγές του στο αλβανικό μέτωπο, τον αναγνώρισε και τον έσωσε. Ακολούθησε νοσηλεία στη Λάρισα, ανακρίσεις — ακόμη και από τον ίδιο τον James Van Fleet — στρατοδικείο και πέντε καταδίκες σε θάνατο. Ύστερα από επίμονες παρεμβάσεις του πατέρα του, ιερέα στο επάγγελμα, η ποινή μετατράπηκε σε ισόβια κάθειρξη στις φυλακές της Αίγινα.
Το κείμενο που ακολουθεί, από το ημερολόγιο του αντάρτη Δημήτρη Κατσή, καταγράφει με αμεσότητα και δραματική ένταση την τελευταία μάχη του Ιππικού του Γαζή απέναντι στον εθνικό στρατό. Μέσα από τη μαρτυρία αυτή αναδύεται όχι μόνο η πολεμική σύγκρουση, αλλά και το ανθρώπινο πρόσωπο ενός αγώνα που σημάδεψε ανεξίτηλα μια ολόκληρη γενιά.
Η μάχη στο Τομπρούζι η Δοβρούζη.
Οι προετοιμασίες και ο σχεδιασμός της Επιχείρησης
Η επιχείρηση της Ταξιαρχίας Ιππικού που διεξήχθη στις 5 Μαρτίου 1949, καταγράφηκε στην ιστορία σαν η μάχη στο Τομπρούζι. Το Τομπρούζι είναι ένα μικρό και ξεχωριστό Βουναλάκι καταμεσίς στο θεσσαλικό κάμπο, με ασήμαντη κάλυψη. Βρίσκεται στο γεωγραφικό τρίγωνο μεταξύ Παλαμά Πέτρινο και στον Πηνειό.
Στις αρχές του 1949 η Ταξιαρχία Ιππικού βρισκόταν σε διάταξη στα υψώματα Κτιμένης και Λεονταριού. Τις απογευ ματινές ώρες στις 5 Μαρτίου 1949, τα τμήματα πήραν εντολή και συγκεντρώθηκαν στο Λεοντάρι. Την ημέρα αυτή πραγμα-τοποιήθηκε σύσκεψη στελεχών της Ταξιαρχίας στην οποία πήραν μέρος η διοίκηση της Ταξιαρχίας, οι διοικητές των Επιλαρχιών, Ιλών και αξιωματικοί των επιτελείων. Εκεί συζητήθηκε η πρόταση του Ταξίαρχου Τσακίρη, ο οποίος είχε προτείνει να πραγματοποιηθεί αυτή τη νύχτα διεισδυτική επιχείρηση της Ταξιαρχίας στα βάθη των εχθρικών μετόπισθεν του θεσσαλικού κάμπου, με κύριο στόχο να χτυπηθεί αιφνιδιαστικά και να καταληφθεί η κωμόπολη του Παλαμά. Ο διοικητής στην εισήγησή του στάθηκε αναλυτικά και λεπτομερειακά στις βασικές πλευρές και ιδέες του σχεδιασμού της επιχείρησης. Με αυτή την επιχείρηση οι αντάρτες επιδίωκαν όχι απλώς να δώσουν ένα ισχυρό αιφνιδιαστικό πλήγμα στα βαθιά μετόπισθεν του αντιπάλου, αλλά και να πάρουν άλογα για τη συμπλήρωση των ιλών τους, να εξοικονομήσουν τρόφιμα, πυρομαχικά κ.λπ. Στην αρχή της συζήτησης υπήρχαν διαφωνίες τόσο για την σκοπιμότητα της επιχείρησης όσο και για τις προοπτικές επιτυχίας της Στην πορεία όμως όλοι συμφώνησαν εκτός απ' τον Επιτελάρχη Μίμη (Δημ. Γεωργίου)
,ο οποίος διαφώνησε και δήλωσε ανοιχτά ότι ο ίδιος δεν θα πάρει μέρος σ' αυτή τη μάχη.
Μερικές βασικές αρχές οργάνωσης και σχεδιασμού πολεμικών επιχειρήσεων
Όλοι οι διοικητές του ΔΣΕ ήσαν παραλήπτες ειδικών διαταγών και άλλων επίσημων οδηγιών του Γενικού Αρχι-γείου του ΔΣΕ. Σ' αυτά τα ντοκουμέντα εξαντλητικά, λεπτομε ρειακά, αναλύονταν ο τρόπος με τον οποίο έπρεπε να ενεργεί ο κάθε διοικητής στις περιπτώσεις που καλούνταν να οργανώσει και να σχεδιάσει οποιαδήποτε πολεμική επιχείρηση. Επιπλέον, το μηνιάτικο περιοδικό «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ» συχνά φιλοξενούσε στις σελίδες του ειδικά κείμενα ανώτατων επιτελικών αξ/κών του ΔΣΕ, που ήταν αφιερωμένα αποκλειστι-κά σ' αυτό το θέμα. Ταυτόχρονα, μικροί και μεγάλοι διοικητές γνώριζαν πολύ καλά ότι οι στρατιωτικοί νόμοι είναι πολύ αυστηροί προς τους παραβάτες των επίσημων στρατιωτικών οδηγιών. Είναι απαραίτητο, συμπληρωματικά, να επισημανθεί ότι οι ανάγκες του αγώνα, αλλά και οι ιδιομορφίες της αντάρτικης τακτικής του ΔΣΕ δεν απέκλειαν τη δυνατότητα πραγματοποίησης εξαιρετικά παρακινδυνευμένων ενεργειών. Αρκεί αυτές να είναι επιμελώς σχεδιασμένες με την μεγαλύτερη δυνατή προσοχή και περίσκεψη.
Οι αποστολές και οι ξεχωριστοί στόχοι των τμημάτων της Ταξιαρχίας
Για την εκπλήρωση της κύριας αποστολής της Ταξιαρχίας, που ήταν να επιτεθεί αιφνιδιαστικά και να καταλάβει τον Παλαμά, συγκροτήθηκε ένα ειδικό και ισχυρό τμήμα κρούσης, αποτελούμενο από 200 περίπου διαλεκτούς μαχητές και διοικητές της Ταξιαρχίας. Τα κριτήρια της επιλογής αυτών των αγωνιστών δεν ήταν μονάχα τα απαραίτητα μαχητικά τους προσόντα, αλλά και να είναι σωματικά γεροί και ικανοί να αντέξουν στην επικείμενη κουραστική και εξαιρετικά βασα νιστική νυχτερινή πορεία. Ακριβώς αυτό το ειδικό τμήμα κρούσης θα αποτελούσε τη σιδερένια γροθιά που προβλέπονταν να δώσει εκείνο το ισχυρό, συγκεντρωτικό και αιφνιδιαστικό χτύπημα κατά της κωμόπολης του Παλαμά.
Η υπόλοιπη δύναμη της Ταξιαρχίας με τους ειδικούς και βοηθητικούς μηχανισμούς, τα άλογα, τους ιπποφύλακες, αρρώστους και τραυματίες, την ίδια βραδιά προβλέπονταν να περάσουν στην Όρθρη, με προοπτική αργότερα και μετά την επιχείρηση του Παλαμά να ξανασμίξουν.
Η επιχείρηση για την κατάληψη του Παλαμά ήταν προδικασμένη σε αποτυχία και σε καμιά περίπτωση δεν έπρεπε να γίνει
Εξετάζοντας τώρα όσο το δυνατό πιο σωστά και ολοκλη-ρωμένα το στρατιωτικό σχέδιο αυτής της τόσο σοβαρής πολεμικής επιχείρησης, αβίαστα διαπιστώνεται ότι η διοίκηση της Ταξιαρχίας αυτή τη φορά στήριζε όλες τις ελπίδες της για μια επιτυχή έκβαση αυτής της επιχείρησης στις τρεις παρακάτω βασικές προϋποθέσεις.
Πρώτη προϋπόθεση: Τα τμήματα της Ταξιαρχίας μέσα σε μια νύχτα θα μπορούσαν να φθάσουν έγκαιρα στο Τομπρούζι το πρωί στις 6 Μαρτίου πριν φέξει και χωρίς να γίνουν αντιληπτά από τον αντίπαλο.
Δεύτερη προϋπόθεση: Σ' αυτό το χώρο του Τομπρούζι με την γνωστή ασήμαντη κάλυψη θα μπορούσαν να μείνουν όλη την ημέρα καλυμμένοι, χωρίς να εντοπισθούν απ' τον αντίπαλο.
Τρίτη προϋπόθεση: Τις βραδινές ώρες της 6 προς 7 Μαρτίου τα τμήματα της Ταξιαρχίας θα χτυπήσουν και θα καταλάβουν τον Παλαμά στηριζόμενα στο στοιχείο του αιφνιδιασμού. Στην πραγματικότητα όμως όλες οι παραπάνω προαναφερόμενες και υποτιθέμενες προϋποθέσεις όπως τις σχεδίαζε και τις υπολό-γιζε η διοίκηση της Ταξιαρχίας, ήταν εικονικές, αβέβαιες, ανύπαρκτες. Και το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι ο δοσμένος σχεδιασμός της Διοίκησης σαν σύνολο δεν συγκέντρωνε την παραμικρή πιθανότητα επιτυχίας. Αυτό φαίνεται αρκετά καθαρά από την παρακάτω επιχειρηματολο γία:
α) Οι μαχητές της Ταξιαρχίας που θα πορεύονταν πεζοί ήταν πρακτικά αδύνατο στις επικρατούσες δυσμενείς καιρικές συνθήκες, να διανύσουν μια τόσο μακρινή διαδρομή και σε μια βραδιά να φθάσουν πριν φέξει στο Τομπρούζι.
β) Ο χώρος του Τομπρούζι εξαιτίας της ασήμαντης κάλυψης που παρείχε αλλά και το γεγονός ότι βρίσκονταν ανάμεσα σε στρατοκρατούμενα χωριά που ελέγχονταν πλήρως απ' τον στρατό και τις ένοπλες ομάδες των ΜΑΥ, δεν προσφέρονταν ώστε να καλυφθούν εκεί για μία ολόκληρη ημέρα οι 200 περίπου αντάρτες, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τον αντίπαλο. Κατά συνέπεια, δεν ήταν δυνατό να εφαρμοστεί το προβλεπόμενο από το σχέδιο αιφνιδιαστικό χτύπημα κατά του Παλαμά. Έτσι, από τα παραπάνω, γίνεται ξεκάθαρο ότι η σχεδιαζόμενη επιθετική επιχείρηση κατά του Παλαμά ήταν επί της ουσίας μία ματαιοπονία της διοίκησης της Ταξιαρχίας, που συγκέντρωνε όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας τυπικής κουτουράδας.
Περιγραφή από Τυμπλαλέξης
«Είχε σουρουπώσει στις 6 Μαρτίου όταν η φάλαγγα της Ταξιαρχίας ξεκίνησε από το Πέτρινο προς Ιτέα-Φύλλο-Αμπε-λώνα-Ορφανά. Από αυτή την στιγμή ο καιρός απότομα άλλαξε προς το χειρότερο. Άρχισε ξανά να χιονίζει. Να τραβούν ψυχροί ανέμοι. Σαν τουλούπα πέφτει το πυκνό χιόνι, και δεν λέει να σταματήσει. Το ύψος του χιονιού έφτασε στα 20 εκατοστά και πλέον. Η ομίχλη και η νύχτα δημιουργούν ένα πυκνό μαύρο σκοτάδι που δεν μπορούσες να δεις τίποτα παραπέρα από τη μύτη σου. Οι αέρηδες όσο πάει γίνονται πιο ισχυροί και παγεροί. Επιπρόσθετα εμπόδια και δυσκολίες δημιουργούν στους ιππείς το γεγονός ότι η φάλαγγα πορεύεται αυτή τη βραδιά χωρίς να έχει στη διάθεσή της ούτε ένα ντόπιο σύνδεσμο που να γνωρίζει καλά τα κατατόπια και η κίνηση να γίνεται προσανατολισμένα. Το γεγονός αυτό έκανε τους ιππείς μας συχνά να μπερδεύονται στην πορεία, να σταματούν άσκοπα, κυριολεκτικά να πελαγώνουν μέσα στα χωράφια του ομοιότοπου θεσσαλικού κάμπου και να μην μπορούν να βρουν το δρομολόγιο που έπρεπε να ακολουθήσουν. Να περιφέρονται στο τρίγωνο Ιτέα-Φύλλο-Αμπελώνα και να μένουν στο ίδιο μέρος. Αυτό το πέρα-δώθε απ' την Ιτέα-Αμπελώνα και αντίστροφα να συνεχίζεται σχεδόν όλη την νύχτα. Να στριφογυρίζουν οι ιππείς μας επί τόπου, από εδώ και από εκεί, να ταλαιπωρούνται, να κουράζονται, να βασανίζονται και να μην μπορούν να απαλλαγούν από αυτή την επαναλαμβα-νόμενη και τόσο επικίνδυνη περιπλάνηση».
Από το κακό στο χειρότερο. Ο καιρός συμμαχεί με τον εχθρό
Τα χαράματα στις 7 Μαρτίου βρίσκουν την Ταξιαρχία σε προσωρινή στρατοπέδευση έξω από το χωριό Φύλλο. Στο μεταξύ ο καιρός απότομα άλλαξε. Έπαψε να πέφτει χιόνι, η ομίχλη διαλύθηκε και στον ήδη καθαρό ουρανό βγήκε ο ήλιος και επικράτησε μία λαμπερή ηλιοφάνεια. Αυτή η τόσο απότομη αλλαγή της φύσης έμοιαζε σαν ο καιρός να συμμάχησε με τον εχθρό εναντίον των ανταρτών γιατί αυτή η εξέλιξη έδινε πλέον την δυνατότητα στην εχθρική αεροπορία την ημέρα να παρέμβει και να προσφέρει τεράστιες υπηρεσίες στον αντίπαλο.
Στο διπλανό χωριό Ορφανά ήταν αυτή τη φορά στρατοπευ δεμένο ένα τμήμα του αντιπάλου, δύναμης περίπου λόχου. Και ακριβώς αυτός ο σχηματισμός πρώτος αντιλήφθηκε την ύπαρξη της Ταξιαρχίας μας σ' αυτό το χώρο. Η είδηση αυτή, ακόμα απ' τις πρωινές ώρες, έφτασε στα αυτιά της αντίπαλης στρατιωτικής ηγεσίας της περιοχής, η οποία εσπευσμένα κινητοποιεί καινούργιες εφεδρικές δυνάμεις από τις κατευθύνσεις Σοφά δες-Παλαμά-Ορφανά κλπ. προς καταδίωξη, εγκλωβισμό και εξόντωση της Ταξιαρχίας. Σ' αυτή την συντονισμένη επιθετική επιχείρηση παίρνουν μέρος πολυάριθμες δυνάμεις πεζικού, ιππικού, ένοπλες μονάδες Μάϋδων, υποστηριζόμενες με βαριά όπλα, τανκς και αεροπορία. Στην πορεία, αρκετά ευδιάκριτα, άρχισε να διαφαίνεται ότι όλο αυτό το σύμπλεγμα των επιθετικών ενεργειών πλησιάζει και συγκλίνει προς τις θέσεις μας. Από αυτή τη στιγμή ο εχθρικός κλοιός είχε ουσιαστικά συντελεστεί, με αποτέλεσμα οι ιππείς της Ταξιαρχίας μας να βρεθούν εγκλωβισμένοι καταμεσίς στο γυμνό θεσσαλικό κάμπο. Να πέσουν σε μια πραγματική φάκα, περιερχόμενοι σε μία πολύ δυσμενή θέση με πολύ περιορισμένες δυνατότητες διαφυγής προς κάποια άλλη κατεύθυνση. Η εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» της Λάρισας με ημερομηνία 7 Μάρτη 1949, γράφει ανάμεσα στ' άλλα γι' αυτή την μάχη: «Από τις πρώτες πρωϊνές ώρες χθες έλαβε χώρα μάχη μεγάλης εκτάσεως, ενώ μετά το μεσημέρι συμμετείχαν στον αγώνα και η αεροπορία, οπότε η θέσις των συμμοριτών κατέστη δεινή, να καταποντί-ζονται, να πλήττονται συνεχώς και αδιακόπως. Σημειωτέον ότι το εξοντωτικό κατά των συμμοριτών έργον των αεροπόρων μας καθίστατο περισσότερο ευχερές απ' την ύπαρξη του χιονιού το οποίο εκάλυπτε όλον τον τομέα όπου διεξαγόταν ο αγώνας και επρόδιδε πάσαν συμμοριακήν κίνησιν. Η μάχη συνεχίστηκε άνευ διακοπής μέχρι της νυκτός, με ολέθρια για τους συμμορίτες αποτελέσματα.»
Μπροστά σε ένα καινούργιο, απρόβλεπτο και αξεπέραστο εμπόδιο
Η διοίκηση της Ταξιαρχίας, εκτιμώντας σωστά την κατάστα ση που είχε διαμορφωθεί σ' αυτό το χώρο και αντιλαμβανό μενη την έκταση του κινδύνου που αυτή τη φορά απειλούσε το τμήμα, έδωσε εντολή να γυρίσουμε πάλι πίσω στο Τομπρούζι.
Με τη διαφορά ότι το δρομολόγιο που θα ακολουθούσαμε τώρα περνούσε δεξιότερα από την Ιτέα. Ήταν μέρα και στιγμές που σημαντικές δυνάμεις του αντιπάλου που ήδη είχαν κινηθεί προς καταδίωξή μας απ' την κατεύθυνση των Σοφάδων άρχισαν να μας πλησιάζουν. Και να τώρα, όπως η φάλαγγα κινούνταν προς Τομπρούζι, ξαφνικά η εμπροσθοφυλακή της έπεσε πάνω σε ένα μεγάλο έλος, σε έναν απέραντο βάλτο με λιμνάζοντα νερά. Κανένας μας, τόσο όλοι εμείς, όσο και η διοίκηση της Ταξιαρχίας δεν γνώριζαν τίποτα για την ύπαρξη αυτού του τεράστιου έλους και για την έκταση του κινδύνου και τις παγίδες που έκρυβαν μέσα τους αυτές οι τρομερές συμπληγάδες του θεσσαλικού βάλτου.
Έτσι οι ιππείς μας που κινούνταν στην εμπροσθοφυλακή της φάλαγγας, στην προσπάθειά τους να διασχίσουν το βάλτο και να περάσουν πιο πέρα, δεν πρόλαβαν να κάνουν τα πρώτα βήματα και βούλιαξαν μέσα σ' αυτό το βαλτονέρι με την πολλή λάσπη. Εκεί τους γράπωσε ασφυκτικά στα σπλάχνα της αυτή η βαθιά λάσπη του έλους και με κανένα τρόπο να μην μπορούν πια να απαγκιστρωθούν και να βγουν έξω από αυτή την λούμπα. Και ούτε βέβαια μπορούσαν να ελπίζουν σε κάποια βοήθεια. Σ' αυτή την κατάσταση τους βρήκαν αργότερα όταν έφτασαν οι στρατιώτες του Κυβερνητικού στρατού, η ηγεσία του οποίου πλήρως αδιαφόρησε για την τύχη αυτών των ανήμπορων ανθρώπων, αρνούμενη να τους προσφέρει κάποια βοήθεια. Έτσι, από δω και πέρα η τύχη αυτών των δύστυχων και καταπονημένων αιχμαλώτων ελλήνων αγωνιστών πατριω τών αφέθηκε στη διάθεση των ντόπιων ΜΑΎδων, στα γνωστά κατακάθια της κοινωνίας, που ακόμα μια φορά με τη στάση τους και τη συμπεριφορά τους έδειξαν την απανθρωπιά τους. αλλά και το πραγματικό και εγκληματικό πρόσωπο του φασισμού.
Χωρίς καμία άλλη διαδικασία, εκεί, επιτόπου, όπως ήταν γραπωμένοι μέσα στη μαύρη λάσπη, με μια σφαίρα στο κεφάλι τους έριξαν τη χαριστική βολή και τους έστειλαν στον άλλο κόσμο. Με αποτέλεσμα, εκεί μέσα, σ' αυτό το θολό κι ακάθαρτο βαλτονέρι, ν' αφήσουν για πάντα τα κόκκαλά τους, καμιά δεκαριά και πλέον ιππείς μας. Υποχρεωνόμαστε εδώ να επισημάνουμε ένα λυπηρό γεγονός, μια μεγάλη και βαθιά πίκρα, γιατί κανένας πολιτικός και κοινωνικός φορέας απ' το χώρο της Αριστεράς μέχρι σήμερα, δεν έκανε μια οργανωμένη προσπάθεια για να εξακριβωθούν τα ονόματα αυτών των αγωνιστών μας, αλλά και να ανεγερθεί ένα μνημείο προς τιμή των χαμένων αυτών Ελλήνων πατριωτών. Όσο πικρό και αν είναι αυτό το δεδομένο, ωστόσο είναι αληθινό.
Μια ολοήμερη και πολύ σκληρή μάχη. Γίνεται αγώνας για ζωή ή θάνατο
Αλλά από εδώ και πέρα ακολουθεί μια καινούργια σκληρή δοκιμασία για τους ιππείς μας, διεξάγεται μια ολοήμερη και πολύ σκληρή μάχη.
Αμέσως μετά από αυτό το τόσο σοβαρό και ατυχές συμβάν, η διοίκηση της Ταξιαρχίας δίνει εντολή η φάλαγγα να στρίψει λίγο δεξιότερα, με σκοπό να παρακάμψει την επικίνδυνη ζώνη του βάλτου και η πορεία να συνεχιστεί προς Τομπρούζι με όσο το δυνατό πιο έντονους ρυθμούς. Οι καθυστερήσεις που μεσολάβησαν και σχετίζονταν με τη διαδικασία της αλλαγής της πορείας και της παράκαμψης του βάλτου δούλεψαν σε βάρος μας, εφόσον έδωσαν τη δυνατότητα στις πολυάριθμες εχθρικές δυνάμεις που κινητοποιήθηκαν προς καταδίωξή μας, ανεμπόδιστα να μας πάρουν κατά πόδι και να μας πλησιάσουν σε απόσταση βολής ελαφρών όπλων. Ενώ τα αδιάκοπα σφυροκοπήματα που δεχόμαστε από το πυροβολικό, τους όλμους, τα αντιαρματικά, τα τανκς, την αεροπορία δεν σταματούν. Τα πράγματα άρχισαν για μας να επιδεινώνονται ακόμα πιο πολύ όταν αντιληφθήκαμε ότι και από άλλες πλευρές, από Ορφανά, απ' τα Φάρσαλα, να κινούνται προς την κατεύθυνσή μας και άλλες εχθρικές δυνάμεις.
Με γυμνό μάτι αντικρύσαμε το πολυάριθμο εχθρικό πεζικό
έχοντας πυκνή διάταξη, να πλησιάζει και να ανοίγει πυρά με όλα τα όπλα, να περνάει σε αποφασιστική έφοδο. Ενώ στην πορεία έγινε φανερό ότι η αιχμή των επιθετικών ενεργειών άρχισε να συγκλίνει προς τις θέσεις μας.
Δεν αργήσαμε να διαπιστώσουμε ότι η Ταξιαρχία μας ήταν ήδη οριστικά εγκλωβισμένη από όλες τις πλευρές. Έτσι τώρα, σε συνθήκες ημέρας και ηλιοφάνειας, οι 200 περίπου άνδρες των τμημάτων μας βρίσκονται σε έναν ασφυκτικό εχθρικό κλοιό στο γρασίδι του ακάλυπτου θεσσαλικού κάμπου. Αυτό και μόνο τα λέει όλα. Να διαμορφώνεται για μας μία εξαιρετικά απερίγραπτη, απελπιστική και φοβερά αδιέξοδη κατάσταση. Τι να κάνεις από δω και πέρα, αλλά και πού να πας; Αν τώρα σ' αυτή την τόσο δραματική κατάσταση, προσθέσει κανείς την καταπόνηση του οργανισμού των μαχητών μας ύστερα απ' τις συνεχείς κακουχίες, στερήσεις και τις τρομερές ταλαιπωρίες των τελευταίων ημερών, θα γίνει ολότελα κατανοητό πόσο ζοφερή ήταν η ψυχολογική και φυσική κατάσταση που αντιμετωπίζαμε. Επιστρατεύτηκαν όλα τα αποθέματα του οργανισμού μας, για να μπορέσουμε να κρατηθούμε και να συνεχίσουμε τον πόλεμο. Αν και δεν ήταν τώρα μονάχα οι ατέλειωτες και αφάνταστες δοκιμασίες που είχαν προηγηθεί, οι οποίες μας είχαν κυριολεκτικά εξαντλήσει και εξουθενώσει, αλλά ήταν ακόμα ένας πολύ μεγαλύτερος εχθρός των ανταρτών, το ανυπόφορο μαρτύριο της πείνας, που σου ρούφαγε και σου κατασπάραζε τα σωθικά. Σου έκοβε τα πόδια, σε έκανε ανίκανο για κάθε είδος ζωντανής ανθρώπινης δραστηριότητας,
Σε παρόμοιες συνθήκες, άλλοι στρατοί σκορπούν, διαλύο-νται, σταματούν τον πόλεμο, δεν αντέχουν, σηκώνουν τα χέρια και παραδίδονται. Και μονάχα οι λαϊκοί επαναστατικοί στρατοί, όπως ήταν ο ΔΣΕ, που εμπνέονταν και θερμαίνονταν με τα πιο δίκαια ανθρώπινα ιδανικά της Λευτεριάς, της Δημοκρατίας και του Σοσιαλισμού, ακολουθούν έναν άλλο δρόμο, το δρόμο της τιμής, της αυτοθυσίας και του ηρωϊσμού.
Αυτή την επιλογή ακολούθησαν κι αυτή τη φορά οι γενναίοι καβαλάρηδες της Ταξιαρχίας Ιππικού. Όλοι μαζί, διοικητές και μαχητές, προτάσσουν σθεναρή αντίσταση, διεξάγουν έναν πολύ σκληρό και άνισο αγώνα για ζωή ή θάνατο. Η αυτοθυσία και ο ηρωϊσμός των μαχητών και διοικητών της Ταξιαρχίας είναι πολύ δύσκολο να περιγραφεί, έτσι όπως αυτός εκφρά-στηκε στην πράξη. Υπάρχουν περιπτώσεις που οι ιππείς έρχονται στα χέρια, πολεμούν σώμα με σώμα. Αλλά και έχουμε περιπτώσεις αγωνιστών να προτιμούν να σκοτωθούν, ακόμα και να αυτοκτονήσουν, αρκεί να μην πέσουν ζωντανοί στα χέρια του εχθρού. Χάρη σε αυτή την τόσο ηρωική στάση των καβαλάρηδων έγινε δυνατό το μεγαλύτερο μέρος του τμήματος ν' αντέξει σ' αυτή την τόσο αδυσώπητη πίεση και να κρατηθεί μέχρι τον ερχομό της νύχτας. Θα πρέπει ειδικά εδώ να επισημανθεί ο ιδιαίτερος ρόλος που έπαιξαν σ' αυτή την μάχη οι καταξιωμένοι διοικητές μας, οι Επίλαρχοι, Ίλαρχοι, Ουλαμαγοί, οι ομαδάρχες. Όλοι τους ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή της φωτιάς και με το προσωπικό τους παράδειγμα ενέπνεαν και εμψύχωναν τους μαχητές.
Είναι γεγονός ότι η Ταξιαρχία Ιππικού ήταν πλαισιωμένη με ικανούς και πολύ έμπειρους διοικητές. Ο φόρος αίματος αυτής της φονικής μάχης ήταν βαρύς. Το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών μας το αποτελούσαν οι τραυματίες μας, οι περισσό-τεροι απ' τους οποίους πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Από πληροφο-ρίες που έχουν συγκεντρωθεί, φέρνουν τους τραυματίες και τους αιχμαλώτους γύρω στους 35 αντάρτες. Τους νεκρούς σε 30 με 40 περίπου. Ενώ καμιά δεκαπενταριά ξεκόπηκαν απ' το Τμήμα και ελίχθηκαν, όπως μπορούσε ο καθένας, προς Χάσια και Άγραφα.
. Ελιγμός της Ταξιαρχίας προς Όρθρη
Στην κατάσταση που βρίσκονταν η Ταξιαρχία αυτή τη φορά, ήταν πια ολοφάνερο ότι δεν μπορούσε ούτε καν να γίνει κάποια σκέψη για την παραπέρα παραμονή της σ' αυτό το χώρο. Αν και δεν ήταν τώρα μονάχα αυτό το πρόβλημα που ανησυχούσε στα σοβαρά τη διοίκηση της Ταξιαρχίας. Ήταν επίσης και το γεγονός ότι σ' αυτές τις συνθήκες και την τόσο πολύπλοκη κατάσταση που ήδη είχε διαμορφωθεί στο δοσμένο γεωγραφικό χώρο, ήταν πάρα πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να βρεθεί τρόπος για να βγει το τμήμα έξω απ' τον εχθρικό κλοιό, να απομακρυνθεί απ' την καρδιά του γυμνού θεσσαλικού κάμπου και να απαλλαχθεί απ' τον εφιάλτη της συνεχούς εχθρικής καταδίωξης.
Εξίσου πολύ δύσκολο ήταν να επιλέξεις την κατεύθυνση και το δρομολόγιο του νυχτερινού ελιγμού που θα επέτρεπε στο τμήμα να φθάσει ασφαλές και με σιγουριά, έστω και σε κάποια μικρή ραχούλα οποιουδήποτε ορεινού όγκου.
Τελικά αποφασίστηκε να πραγματοποιηθεί αυτή τη νύχτα ο ελιγμός του τμήματος προς τους πρόποδες της Όρθρης με την απαραίτητη προϋπόθεση το πρωί στις 8 Μάρτη, πριν να φέξει, να βρίσκεται στη ρίζα αυτού του βουνού. Αυτός ο όρος, να φθάσει το τμήμα στους πρόποδες της Όρθρης πριν φέξει, είχε αποφασιστική σημασία. Σε αντίθετη περίπτωση όλος ο σχεδιασμός και ο σκοπός του ελιγμού θα ναυαγούσε. Επί της ουσίας επρόκειτο για ένα αρκετά τολμηρό, κουραστικό και ριψοκίνδυνο πολεμικό εγχείρημα, ενώ ταυτόχρονα αποτελού-σε και τη μοναδική διέξοδο που μπορούσε να επιλεχθεί.
Οι μαχητές και διοικητές της Ταξιαρχίας καλούνται αυτή την βραδιά να πραγματοποιήσουν μια μακρινή, κουραστική και πολύ βασανιστική νυχτερινή πορεία, η οποία περνούσε ανάμεσα από στρατοκρατούμενα χωριά που ελέγχονταν πλήρως απ' τον αντίπαλο, μια και στα περισσότερα από αυτά ήταν εγκαταστημένες φρουρές στρατού και ντόπιων ένοπλων ομάδων ΜΑΥ. Επιπλέον η φάλαγγα στην πορεία της προς την έξοδο έπρεπε να διασχίσει το δημόσιο δρόμο Λάρισας Φαρσάλων.
Και βέβαια η διοίκηση, πριν αρχίσει το ξεκίνημα, προ-ειδοποίησε μαχητές και διοικητές για τις αναμενόμενες δυσκολίες και εμπόδια που θα συναντούσαν σ' αυτή την πορεία και τους κάλεσε να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπά
θεια για το ξεπέρασμά τους. Αλλά και επισήμανε ότι βασική προϋπόθεση για να επιτευχθεί ο ελιγμός, ήταν η φάλαγγα να προλάβει πριν φέξει να βγει στους πρόποδες της Όρθρης. Στην αντίθετη περίπτωση που τη φάλαγγα την πάρει η μέρα πριν διασχίσει τη δημοσιά Λάρισας - Φαρσάλων, οι συνέπειες για το τμήμα θα είναι ολέθριες.
Μια αδικαιολόγητη κι απαράδεκτη καθυστέρηση.
Η φάλαγγα ξεκίνησε από το Τομπρούζι μόλις σουρούπωσε. Φθάνοντας στο χωριό Τικελί, η 2η Επιλαρχία που κινούνταν
στην εμπροσθοφυλακή μπαίνει στο χωριό, χτυπάει τους ΜΑΎδες, άλλους τους διώχνει και άλλοι πιάνονται αιχμάλω του, αλλά και παίρνουν κάμποσα άλογα. Στο επόμενο χωριό Ψυχικό, με εντολή απ' τα πάνω, γίνεται μια στάση με σκοπό να ξεκουραστούν για λίγο οι άνδρες, αλλά και να γίνει μια καλύτερη επίδεση των τραυματιών που κινούνταν μαζί τους. Σ' αυτή την στάση εσπευσμένα συγκροτήθηκε μία έφιππη ομάδα, η οποία ανέλαβε τη μεταφορά στην Ορθρη του ταξίαρχου Τσακίρη και του επίλαρχου Τζήμα που ήταν βαριά τραυμα-τισμένοι. Οι ανάγκες των στιγμών υπαγόρευαν ότι αυτή η στάση στο Ψυχικό να είναι όσο το δυνατό σύντομη και σε καμιά περίπτωση όχι παραπάνω από 25-30 λεπτά. Στην πραγματικότητα κράτησε γύρω στις δυόμιση ώρες. Πρόκειται για μια ολότελα αδικαιολόγητη και απαράδεκτη καθυστέρηση που είχε σαν αποτέλεσμα να χαθεί πολύτιμος χρόνος που ήταν τόσο απαραίτητος για την αναγκαία και ταχύτατη προώθηση της φάλαγγας προς Όρθρη. Όταν ρωτήθηκε η γνώμη αυτοπτών επιζώντων αγωνιστών γι' αυτή τη στάση, όλοι τους έκφρασαν ομόφωνα την ίδια άποψη, ότι η διοίκηση αυτή την φορά έπραξε
ένα πολύ σοβαρό και ανεπανόρθωτο λάθος. Ύστερα από αυτή την καθυστέρηση έγινε πια ολοφάνερο ότι ο χρόνος της νύχτας που είχε απομείνει, αυτός ο κύριος παράγοντας που θα συνέβαλλε να φθάσει η Ταξιαρχία στους πρόποδες της Όρθρης πριν φέξει, έπαψε πια να υπάρχει. Αυτό σήμαινε ότι ένας καινούργιος Γολγοθάς περίμενε τους ιππείς μας.
Τελείως διαφορετικά διαμορφώνονταν τα πράγματα στο αντίπαλο στρατόπεδο. Η αντίπαλη ανώτατη στρατιωτική ηγεσία του Κυβ. στρατού της Θεσσαλίας, η οποία άγρυπνα παρακο λουθούσε και συντόνιζε το έργο των πολεμικών επιχειρήσεων κατά της Ταξιαρχίας Ιππικού, όχι μονάχα προμάντευε τις προθέσεις των ανταρτών, αλλά και ήταν απόλυτα σίγουρη ότι κι αυτή την φορά οι αντάρτες θα έκαναν απόπειρα να βγουν έξω απ' τον ασφυκτικό κλοιό που βρίσκονταν, να απομα-κρυνθούν όσο το δυνατό μακρύτερα απ' τον θεσσαλικό κάμπο, να περάσουν σε κάποιο κοντινό ορεινό όγκο που θα τους επέτρεπε να απαλλαχτούν από τον εφιάλτη της συνεχούς καταδίωξης. Μα και θεωρούσε όχι απλώς σαν πιθανή αλλά και ως την μοναδική δυνατότητα που είχε απομείνει στους αντάρτες να ελιχθούν με κατεύθυνση τους πρόποδες της Όρθρης. Επιπλέον, είχε συγκεκριμένες πληροφορίες για την αριθμητική δύναμη των ανταρτών που είχαν απομείνει και ήταν ενήμερη για τις κατευθύνσεις των νυχτερινών κινήσεων της φάλαγγας.
Για το σκοπό αυτό, ακόμα απ' το βράδυ της 7 Μαρτίου, παίρνει μια σειρά έκτακτα μέτρα για να μην επιτρέψει την άλλη μέρα τη διαφυγή των ανταρτών προς Όρθρη, να τους εγκλωβίσει μέσα στον κάμπο και εκεί να τους συντρίψει και να τους αιχμαλωτίσει. Έτσι στα πιο επίκαιρα σημεία της δημοσιάς, στήνει απ' το βράδυ καρτέρια, ενέδρες, κλείνει τους πιο πιθανούς δρόμους ελιγμού προς Όρθρη, σχεδιάζει μια πραγματική φάκα για τους ιππείς μας. Ταυτόχρονα κινητοποιεί μία ολόκληρη Ταξιαρχία υποστηριζόμενη με βαριά όπλα: πυροβολικό, όλμους, αντιαρματικά, τανκς, αεροπορία, κλπ.
Οι ιππείς μας, αν και εγκλωβισμένοι καταμεσίς στο γυμνό θεσσαλικό κάμπο, μάχονται επίμονα μέχρις εσχάτων.
Η ηλιόφωτη μέρα που έφεξε στις 8 Μαρτίου βρίσκει την φάλαγγα της Ταξιαρχίας να πορεύεται καταμεσίς στο θεσσα λικό κάμπο, στα εδάφη των χωριών Κυπάρισσος - Χαρά -Χαλκιάδες - Σκοτούσα, πολύ πριν προλάβουν να διασχίσουν τη δημοσιά Λάρισας - Φαρσάλων. Ακριβώς σ' αυτό το σημείο, απ' τις πρωϊνές ώρες λαμβάνει χώρα η πρώτη σύγκρουση μεταξύ των δύο αντιπάλων. Έτσι, από αυτή τη στιγμή, οι 120 περίπου ιππείς μας που είχαν απομείνει, και όπως ήταν οριακά εξαντλημένοι απ' τις τριήμερες συνεχείς κουραστικές και πολύ βασανιστικές πορείες και τις επανειλημμένες άνισες πολεμικές συγκρούσεις, καλούνταν τώρα να εμπλακούν σε άλλη μια καινούργια, σκληρότατη, άνιση και αδυσώπητη μάχη. Από αυτή τη στιγμή άρχισε μια αδιάκοπη αιματηρή μάχη με όλες τις τάσεις και τις προεκτάσεις της, για ζωή ή θάνατο.
Αυτή τη φορά ο μεγαλύτερος κίνδυνος των ανταρτών μας ήταν τα πυρά της εχθρικής αεροπορίας. Κατά σμήνη καταφθά-νουν αεροπλάνα στο χώρο της επιχείρησης, αμέσως μετά τον ερχομό της ημέρας. Οι αεροπόροι κατεβαίνουν ανενόχλητα όσο χαμηλά θέλουν και μπορούν, και με μεγάλη ευκολία εντοπίζουν και διακρίνουν τους ιππείς μας όπως ήταν ακάλυπτοι και εκτεθειμένοι στο γυμνό θεσσαλικό κάμπο. Κυριολεκτικά τους διέκριναν σαν τη μύγα στο γάλα. Τους σφυροκοπούν ασταμάτητα με βόμβες, με ρουκέτες, με μυδρα λιοβολισμούς, τους καθηλώνουν και τους εξαναγκάζουν να μην μετακινούνται απ' τις θέσεις τους. Τους προκαλούν απώλειες, τους χαλαρώνουν την αρχική τους οργανωτική συνοχή, τους περιορίζουν κάθε δυνατότητα να αναπτυχθούν στο πεδίο της μάχης, να οργανώσουν αντεπιθέσεις με σκοπό να σπάσουν την εχθρική αντίσταση, να ανοίξουν ρήγμα για να περάσουν προς την Ορθρη. Στην πορεία μπαίνουν στη μάχη και τα βαριά όπλα του αντιπάλου, το πυροβολικό, οι όλμοι και ιδιαίτερα τα τανκς. Τα τελευταία τους πλησιάζουν και απο κοντινή απόσταση τους μυδραλιοβολούν, τους χτυπούν με τα πυροβόλα τους. Τα πράγματα στο πεδίο της μάχης επιδεινώ θηκαν ακόμα πιο πολύ όταν οι πολυάριθμες εχθρικές δυνάμεις του πεζικού περνούν σε μια μαζική κι αποφασιστική έφοδο.
Πλησιάζουν και από κοντινή απόσταση ανοίγουν πυρά με όλα τα όπλα, καλούν τους αντάρτες να παραδοθούν. Ακολουθεί μια έντονη πολεμική αντιπαράθεση, η οποία στην πορεία παίρνει δραματικές διαστάσεις. Από αυτή τη στιγμή οι αντάρτες βρέθηκαν ολοκληρωτικά εγκλωβισμένοι από όλες τις πλευ ρές, να μην υπάρχει πλέον γι' αυτούς κανενός είδους μετόπισθεν, ή κάποια δίοδος διαφυγής. Οι ιππείς μας που αντιλαμβάνονταν την έκταση του κινδύνου από την πιθανή και διαφαινόμενη αρνητική έκβαση της μάχης, προτάσσουν σθεναρή αντίσταση, συνεχίζουν να μάχονται με το ίδιο πάθος και πείσμα, να διεξάγουν αγώνα μέχρις εσχάτων. Έχουμε περιπτώσεις που οι αντίπαλοι έρχονται στα χέρια, πολεμούν σώμα με σώμα, οι ιππείς δεν σκέφτονται για πίσω. Σ' αυτές τις τόσο σκληρότατες και αδυσώπητες συνθήκες πολεμικής αντιπαράθεσης, οι διοικητές των τμημάτων, από επίλαρχο μέχρι ομαδάρχη, μάχονται στην πρώτη γραμμή, με το παράδειγμά τους ενθαρρύνουν και εμψυχώνουν τους μαχη-τές, είναι επικεφαλής στις προσπάθειες που γίνονταν να σπάσουν την εχθρική αντίσταση, ν' ανοίξουν ρήγμα, και να βγουν έξω από τον θανάσιμο εχθρικό κλοιό. Τελικά μονάχα ένας μικρός αριθμός κατόρθωσε να διασχίσει το δημόσιο δρόμο και να προχωρήσει πιο πέρα. Σ' αυτές τις απερίγραπτες πρωϊκές προσπάθειες των καβαλάρηδων, άλλοι πέφτουν νεκροί, άλλοι τραυματίζονται, ενώ εκείνοι που ήταν τυχεροί και γλίτωσαν το μοιραίο συνεχίζουν με το ίδιο πάθος, αφοσίωση και πείσμα, να αδιαφορούν για τα καλέσματα που έρχονται από την άλλη πλευρά να παραδοθούν. Υπάρχουν περιπτώσεις που μαχητές και διοικητές προτιμούν να σκοτω-θούν, ακόμα και να αυτοκτονήσουν, παρά να πέσουν ζωντανοί στα χέρια του αντιπάλου. Από εξακριβωμένες πληροφορίες ανάμεσα σε εκείνους που κατέφυγαν σ' αυτή την ύστατη αδιέξοδο της αυτοκτονίας ήταν και ο Επίλαρχος Περικλής Οικονόμου (Γαζής), ο ίλαρχος Πέτρος Πουλόπουλος, ο τραυματίας ίλαρχος Πετσογιάννης Αριστοτέλης, ο επιτελής της 1ης Επιλαρχίας, ίλαρχος Φλόγας Αναστάσιος και άλλοι.
Μεγάλος ήταν ο φόρος αίματος για τους ιππείς μας αυτή την ημέρα. Απ' τους 120 που ήταν στην αρχή αυτής της ημέρας, μονάχα οι 60 περίπου γλίτωσαν το μοιραίο και έγινε δυνατό να καταφύγουν προς Ορθρη. Άλλοι έπεσαν στην μάχη, άλλοι τραυματίστηκαν και άλλοι πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Οι περισσό-τεροι απ' τους αιχμαλώτους που πιάστηκαν σ' αυτή την μάχη ήταν τραυματίες. Ο μεγαλύτερος φόρος αίματος αναλογεί στο διοικητικό προσωπικό της Ταξιαρχίας. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν ο Επίλαρχος Γαζής, όλοι οι διοικητές και οι Επίτροποι των Ιλών και των Ουλαμών.
0 comments:
Δημοσίευση σχολίου